دانلود pdf کتاب درآمدی بر دیوان‌سالاری در ایران

نگارنده در این اثر سیر تطور پدیده سازمان‌های اداری حکومتی در ایران را بررسی و دیوان سالاری را معرفی نموده است.

مباحث کتاب ذیل این عناوین به طبع رسیده است: “درآمدی بر دیوان سالاری ایران قبل از اسلام”، “درآمدی بر اوضاع سیاسی دو قرن اول ایران بعد از ورود اسلام”، “دیوان سالاری از دوره غزنویان تا حمله مغول”، “دیوان سالاری از حمله مغول تا صفویه”، “صفویه (۹۰۵ – ۱۱۳۵ ه ق)”، “افشاریه (۱۱۴۸ – ۱۲۱۰)”، “زندیه (۱۱۶۳ – ۱۲۰۸)” و “قاجار (۱۲۱۰ – ۱۳۴۴).

از مقدمه:
به نظر می رسد که واژهٔ «دیوان» برگرفته از دوان dewan هم ریشه «دبیر» به معنی نویسنده و دیپی dipi فُرس باستان باشد که با لفظ سومری dup و ایلامی tuppi و اکدی tuppu به معنی لوحه خطی نیز مرتبط است (نک. برهان، ۸۲۳ حاشیه).
همچنین دیوان را کلمه ای پهلوی و به معنی اداره ذکر کرده اند که با این تعبیر در دوره ساسانیان در ادارات نظم و ترتیب مناسبی حکمفرما بود (کریستن سن، ۱۳۵۱، صص ۴۱۶-۴۱۵).
اعراب دیوان را از ایرانیان گرفته اند که به عنوان فهرست مداخل و مخارج دوران عمر به کار میرفته است (حتی، ۱۳۴۴ ، ص ۲۲۱). در گذشته دیوان به معنی اداره، وزارتخانه، دفترخانه، دفتر محاسبه، دفتر حساب، دفتر عمومی برای ثبت مداخل و مخارج خزانه داری و دولت به کار می رفته است.

دیوانهای معروفی که در تاریخ ایران ماندگار بوده و تداوم سیر تاریخی خود را حفظ کرده اند عبارت اند از: دیوان انشا یا اداره ای که از طرف شاه، اسناد رسمی را صادر می کرد و مکاتبات دولتی را انجام می داد؛ دیوان استیفا یا اداره ای که مستوفیان و محاسبان در آن به کار مشغول بودند (دار الاستیفا)؛ دیوان تمیز یا دیوان کشور، عالی ترین محکمه که مسئولیت نقض و ابرام آرای صادره از محاکم پایین تر و حل و رفع اختلافات دادگاه های دادگستری را بر عهده داشت؛ دیوان زمام یا دفتری که در آن محاسبات مداخل و مخارج را نگه می داشتند…